तलाठी पदासाठी MS-CIT अनिवार्य असल्याने संगणक ज्ञानावर प्रश्न विचारले जातात. जमीन अभिलेख संगणकीकृत झाल्याने हे ज्ञान प्रत्यक्ष कामातही लागते.
संगणकाचे मूलभूत घटक
हार्डवेअर संगणकाचे भौतिक भाग.
- इनपुट उपकरणे — कीबोर्ड, माउस, स्कॅनर, मायक्रोफोन, वेबकॅम
- आउटपुट उपकरणे — मॉनिटर, प्रिंटर, स्पीकर, प्रोजेक्टर
- प्रक्रिया — CPU (केंद्रीय प्रक्रिया एकक)
- साठवण — हार्ड डिस्क, SSD, पेन ड्राइव्ह, CD/DVD
CPU चे भाग: ALU (अंकगणित व तर्क एकक), CU (नियंत्रण एकक), रजिस्टर
सॉफ्टवेअर - **सिस्टिम सॉफ्टवेअर** — ऑपरेटिंग सिस्टिम (Windows, Linux, macOS) - **अॅप्लिकेशन सॉफ्टवेअर** — MS Word, Excel, ब्राउझर
स्मृती (Memory)
| प्रकार | वैशिष्ट्य |
|---|---|
| RAM | तात्पुरती; वीज गेल्यास माहिती नष्ट (Volatile) |
| ROM | कायमस्वरूपी; वीज गेल्यावरही टिकते |
| Cache | अत्यंत वेगवान, CPU जवळची |
| Secondary | हार्ड डिस्क, SSD — दीर्घकालीन साठवण |
स्मृतीची एकके
| एकक | मूल्य |
|---|---|
| १ Byte | ८ Bit |
| १ KB | १०२४ Byte |
| १ MB | १०२४ KB |
| १ GB | १०२४ MB |
| १ TB | १०२४ GB |
लक्षात ठेवा: सर्वात लहान एकक Bit (Binary Digit) आहे.
MS Office
MS Word — शब्दप्रक्रिया फाइल विस्तार: **.docx** वापर: पत्रे, अहवाल, नोटिसा तयार करणे
MS Excel — स्प्रेडशीट फाइल विस्तार: **.xlsx** - ओळ (Row) आडवी, स्तंभ (Column) उभा - Cell = ओळ व स्तंभाचा छेदनबिंदू - सूत्रांची सुरुवात **=** ने - महत्त्वाची सूत्रे: SUM, AVERAGE, COUNT, MAX, MIN, IF
MS PowerPoint — सादरीकरण फाइल विस्तार: **.pptx**
महत्त्वाच्या शॉर्टकट कीज
| की | कार्य |
|---|---|
| Ctrl + C | कॉपी |
| Ctrl + X | कट |
| Ctrl + V | पेस्ट |
| Ctrl + Z | पूर्वस्थिती (Undo) |
| Ctrl + Y | पुन्हा करा (Redo) |
| Ctrl + A | सर्व निवडा |
| Ctrl + S | जतन करा |
| Ctrl + P | प्रिंट |
| Ctrl + F | शोधा |
| Ctrl + N | नवीन फाइल |
| Ctrl + B / I / U | ठळक / तिरपे / अधोरेखित |
| Alt + Tab | कार्यक्रम बदला |
| Ctrl + Alt + Del | टास्क मॅनेजर |
| F1 | मदत |
| F5 | रिफ्रेश |
इंटरनेट संज्ञा
- WWW — World Wide Web
- HTTP — HyperText Transfer Protocol
- URL — Uniform Resource Locator
- IP Address — संगणकाचा नेटवर्कवरील पत्ता
- ISP — Internet Service Provider
- Browser — Chrome, Firefox, Edge
- Search Engine — Google, Bing
- Email — इलेक्ट्रॉनिक पत्र; CC व BCC यांतील फरक महत्त्वाचा
संगणक सुरक्षा
- Virus — हानिकारक प्रोग्राम
- Antivirus — व्हायरस शोधून नष्ट करणारा
- Firewall — अनधिकृत प्रवेश रोखणारी यंत्रणा
- Phishing — फसवणुकीने माहिती मिळवणे
- Password — मजबूत पासवर्ड: अक्षरे + अंक + चिन्हे
ई-प्रशासन (महाराष्ट्र)
महसूल विभागाशी संबंधित संगणकीकृत सेवा: - जमीन अभिलेखांचे संगणकीकरण - डिजिटल स्वाक्षरीयुक्त सातबारा ऑनलाइन - ऑनलाइन फेरफार नोंदी - नागरिकांसाठी ऑनलाइन दाखले
तलाठ्याला या प्रणाली हाताळाव्या लागतात — म्हणूनच MS-CIT ची अट आहे.
परीक्षेसाठी नेमके मुद्दे - RAM व ROM मधील फरक - स्मृती एककांचा चढता क्रम - शॉर्टकट कीज — यावर हमखास प्रश्न - MS Office फाइल विस्तार
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न 1: RAM आणि ROM मध्ये काय फरक आहे?
RAM ही तात्पुरती स्मृती असून वीज गेल्यास तिच्यातील माहिती नष्ट होते. ROM ही कायमस्वरूपी स्मृती असून वीज गेल्यावरही तिच्यातील माहिती टिकून राहते.
प्रश्न 2: संगणकाच्या स्मृतीचे सर्वात लहान एकक कोणते?
Bit हे सर्वात लहान एकक आहे. आठ Bit मिळून एक Byte होतो, आणि १०२४ Byte मिळून एक KB होतो.
प्रश्न 3: तलाठी परीक्षेसाठी MS-CIT का आवश्यक आहे?
जमीन अभिलेखांचे संगणकीकरण झाल्याने तलाठ्याला डिजिटल सातबारा, ऑनलाइन फेरफार नोंदी व इतर प्रणाली हाताळाव्या लागतात, म्हणून MS-CIT किंवा समकक्ष प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
या विषयाचा सराव करायचा आहे?
मोफत टेस्ट सिरीज सोडवा आणि आपली तयारी तपासा — प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर व स्पष्टीकरणासह.