सामान्य विज्ञान — रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना

रसायनशास्त्रात रासायनिक सूत्रे व दैनंदिन जीवनातील रसायने यावर सर्वाधिक प्रश्न विचारले जातात.

अणुरचना

• अणू — मूलद्रव्याचा सर्वात लहान कण
• प्रोटॉन — धन प्रभारित; केंद्रकात
• न्यूट्रॉन — प्रभाररहित; केंद्रकात
• इलेक्ट्रॉन — ऋण प्रभारित; कक्षेत फिरणारा

अणुक्रमांक = प्रोटॉनची संख्या अणुभार = प्रोटॉन + न्यूट्रॉन

• सर्वात हलके मूलद्रव्य — हायड्रोजन
• विश्वात सर्वाधिक आढळणारे मूलद्रव्य — हायड्रोजन
• पृथ्वीच्या कवचात सर्वाधिक — ऑक्सिजन
• हवेत सर्वाधिक — नायट्रोजन (सुमारे ७८%)

हवेची रचना

आम्ल व आम्लारी

आम्ल (Acid) - चवीला **आंबट** - निळ्या लिटमसचा रंग **लाल** करते - pH मूल्य **७ पेक्षा कमी**

आम्लारी (Base / Alkali) - चवीला **कडू**, स्पर्शाला बुळबुळीत - लाल लिटमसचा रंग **निळा** करते - pH मूल्य **७ पेक्षा जास्त**

उदासीन (Neutral) — pH बरोबर ७; उदा. शुद्ध पाणी

नैसर्गिक आम्ले

महत्त्वाची रासायनिक सूत्रे

धातू व अधातू

धातूंचे गुणधर्म - चकाकी, तन्यता, वर्धनीयता - उष्णता व विजेचे सुवाहक - सामान्यतः घनरूप (**पारा** हा अपवाद — द्रवरूप धातू)

महत्त्वाच्या नोंदी - सर्वात **कठीण** नैसर्गिक पदार्थ — **हिरा** (कार्बनचे रूप) - विजेचा सर्वोत्तम सुवाहक — **चांदी** - सर्वात **हलका** धातू — लिथियम - **सोने** व **प्लॅटिनम** — अभिक्रियाशीलता अत्यंत कमी, म्हणून गंजत नाहीत - **लोखंड** गंजण्यास ऑक्सिजन व आर्द्रता दोन्ही आवश्यक

दैनंदिन जीवनातील रसायने

शेतीविषयक रसायने (तलाठीसाठी उपयुक्त)

• नत्र (N) — पानांच्या वाढीसाठी; युरिया हे प्रमुख नत्रयुक्त खत
• स्फुरद (P) — मुळांच्या वाढीसाठी
• पालाश (K) — फळे व रोगप्रतिकारासाठी
• NPK — या तिन्ही मूलद्रव्यांचे संयुक्त खत
• जमिनीचा pH तपासून खतांचे प्रमाण ठरवले जाते — मृद आरोग्य पत्रिकेचा आधार हाच

परीक्षेसाठी नेमके मुद्दे

1. 1.रासायनिक सूत्रांच्या जोड्या — विशेषतः खाण्याचा व धुण्याचा सोडा
2. 2.नैसर्गिक आम्ले व त्यांचे स्रोत
3. 3.pH — ७ पेक्षा कमी आम्ल, जास्त आम्लारी
4. 4.हवेतील वायूंचे प्रमाण
5. 5.पारा — द्रवरूप धातू; हिरा — सर्वात कठीण