वाक्यपृथक्करण — उद्देश्य व विधेय ओळख

वाक्याचे घटक वेगळे करून दाखवण्याच्या प्रक्रियेला वाक्यपृथक्करण म्हणतात.

वाक्याचे दोन मुख्य भाग

उद्देश्य (Subject) ज्याबद्दल वाक्यात काही सांगितले जाते. **ओळखीचा प्रश्न:** *कोण?* किंवा *काय?*

विधेय (Predicate) उद्देश्याबद्दल जे सांगितले जाते — क्रियापद व त्याशी संबंधित सर्व शब्द.

उदाहरण: *छोटा मुलगा शाळेत जातो.* - उद्देश्य — छोटा मुलगा - विधेय — शाळेत जातो

चार उपघटक

१. उद्देश्य मुख्य नाम किंवा सर्वनाम. वरील उदाहरणात **मुलगा**.

२. उद्देश्यविस्तार उद्देश्याबद्दल अधिक माहिती देणारे शब्द (विशेषण). वरील उदाहरणात **छोटा**.

३. विधेय मुख्य क्रियापद. वरील उदाहरणात **जातो**.

४. विधेयविस्तार क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणारे शब्द. वरील उदाहरणात **शाळेत**.

कर्म

सकर्मक क्रियापद असल्यास कर्मही वेगळे दाखवावे लागते.

उदाहरण: *हुशार मुलगी रोज नवीन पुस्तक वाचते.*

पृथक्करणाची पद्धत — पाच पायऱ्या

1. 1.क्रियापद शोधा — तेच विधेय
2. 2.*कोण* विचारून उद्देश्य शोधा
3. 3.उद्देश्याबद्दलची माहिती → उद्देश्यविस्तार
4. 4.*काय / कोणाला* विचारून कर्म शोधा
5. 5.उरलेले शब्द → विधेयविस्तार

सोडवलेली उदाहरणे

उदाहरण १: *लहान मूल अंगणात खेळत आहे.* - उद्देश्य — मूल - उद्देश्यविस्तार — लहान - विधेय — खेळत आहे - विधेयविस्तार — अंगणात

उदाहरण २: *आमच्या गावातील शेतकरी सकाळी शेतात काम करतात.* - उद्देश्य — शेतकरी - उद्देश्यविस्तार — आमच्या गावातील - कर्म — काम - विधेय — करतात - विधेयविस्तार — सकाळी, शेतात

संयुक्त व मिश्र वाक्यांचे पृथक्करण

• संयुक्त वाक्य — प्रत्येक स्वतंत्र वाक्याचे वेगळे पृथक्करण करावे
• मिश्र वाक्य — मुख्य वाक्य व गौण वाक्य वेगळे करून प्रत्येकाचे पृथक्करण

सरावाची पद्धत नेहमी **क्रियापदापासून** सुरुवात करा — तेच वाक्याचा कणा असते. उद्देश्य व कर्म गोंधळू नये यासाठी *कोण* व *काय* हे दोन प्रश्न स्वतंत्रपणे विचारा.