शब्दसंग्रह हा मराठी विषयातील पूर्णपणे पाठांतरावर आधारित घटक आहे — म्हणूनच इथे हमखास गुण मिळवता येतात.
समानार्थी शब्द
| शब्द | समानार्थी |
|---|---|
| सूर्य | रवी, भास्कर, दिनकर, सविता |
| चंद्र | शशी, सुधाकर, निशानाथ, इंदू |
| पाणी | जल, उदक, नीर, तोय |
| पृथ्वी | धरा, भूमी, वसुंधरा, धरित्री |
| आकाश | नभ, गगन, अंबर, व्योम |
| समुद्र | सागर, रत्नाकर, जलधी, अर्णव |
| अग्नी | विस्तव, पावक, हुताशन |
| वारा | वात, समीर, पवन, अनिल |
| डोंगर | पर्वत, गिरी, अचल |
| नदी | सरिता, तटिनी |
| घर | गृह, सदन, निवास |
| मित्र | सखा, दोस्त, सोबती |
| पक्षी | खग, विहंग, पाखरू |
| हत्ती | गज, कुंजर |
| कमळ | पंकज, अंबुज, नीरज |
| डोळा | नेत्र, नयन, लोचन |
| रात्र | निशा, रजनी, यामिनी |
| फूल | पुष्प, सुमन, कुसुम |
विरुद्धार्थी शब्द
| शब्द | विरुद्धार्थी |
|---|---|
| आदर | अनादर |
| ज्ञान | अज्ञान |
| सुख | दुःख |
| उदय | अस्त |
| जय | पराजय |
| कृतज्ञ | कृतघ्न |
| सजीव | निर्जीव |
| स्वतंत्र | पारतंत्र्य |
| उपकार | अपकार |
| प्रामाणिक | अप्रामाणिक |
| हिंसा | अहिंसा |
| सुपीक | नापीक |
| तेजस्वी | निस्तेज |
| सुबक | बेढब |
| मंद | तीव्र |
| उदार | कंजूष |
| स्वच्छ | अस्वच्छ |
| आवक | जावक |
पाठांतराची पद्धत
- 1.गटाने शिका — सूर्य, चंद्र, पाणी अशा नैसर्गिक घटकांचे समानार्थी एकत्र.
- 2.उपसर्गाची ट्रिक — अ, अन्, नि, निर्, गैर हे उपसर्ग लावल्यास बहुतांश विरुद्धार्थी शब्द तयार होतात (ज्ञान → अज्ञान, तेजस्वी → निस्तेज).
- 3.दररोज दहा जोड्या — महिनाभरात ३०० शब्द तयार होतात.
- 4.लिहून सराव करा; नुसते वाचून हा घटक लक्षात राहत नाही.
अद्ययावत: ३०/७/२०२६समानार्थी शब्दविरुद्धार्थी शब्दमराठी शब्दसंग्रह
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न 1: समानार्थी शब्द म्हणजे काय?
एकाच अर्थाचे वेगवेगळे शब्द म्हणजे समानार्थी शब्द. उदा. सूर्य या शब्दाचे समानार्थी रवी, भास्कर, दिनकर, सविता असे आहेत.
प्रश्न 2: विरुद्धार्थी शब्द लवकर लक्षात ठेवण्याची ट्रिक कोणती?
अ, अन्, नि, निर्, गैर हे उपसर्ग लावल्यास बहुतांश विरुद्धार्थी शब्द तयार होतात. उदा. ज्ञान → अज्ञान, तेजस्वी → निस्तेज.
प्रश्न 3: तलाठी परीक्षेत शब्दसंग्रहावर किती प्रश्न येतात?
मराठी विषयाच्या २५ प्रश्नांपैकी साधारणपणे ४ ते ६ प्रश्न समानार्थी, विरुद्धार्थी शब्द, म्हणी व वाक्प्रचार यांवर विचारले जातात.
या विषयाचा सराव करायचा आहे?
मोफत टेस्ट सिरीज सोडवा आणि आपली तयारी तपासा — प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर व स्पष्टीकरणासह.