महाराष्ट्रातील लोककला व पर्यटनस्थळे

महाराष्ट्राची सांस्कृतिक ओळख व पर्यटनस्थळे यावर सामान्य ज्ञानात प्रश्न विचारले जातात.

लोककला

शाहीर — पोवाडे रचणारे व गाणारे कलावंत. शाहीर रामजोशी, होनाजी बाळा, अण्णाभाऊ साठे व अमर शेख ही प्रसिद्ध नावे.

जागतिक वारसा स्थळे (UNESCO)

महाराष्ट्रातील मान्यताप्राप्त स्थळे:

कैलास मंदिर (वेरूळ) — एकाच अखंड खडकात कोरलेले जगातील सर्वात मोठे शिल्प; राष्ट्रकूट काळातील.

अजिंठा प्रामुख्याने चित्रकलेसाठी, तर वेरूळ प्रामुख्याने शिल्पकलेसाठी प्रसिद्ध — हा फरक परीक्षेत विचारला जातो.

प्रमुख तीर्थक्षेत्रे

महाराष्ट्रात पाच ज्योतिर्लिंगे आहेत — त्र्यंबकेश्वर, भीमाशंकर, घृष्णेश्वर, औंढा नागनाथ व परळी वैजनाथ.

थंड हवेची ठिकाणे

महाबळेश्वर व पाचगणी (सातारा), माथेरान (रायगड), लोणावळा-खंडाळा (पुणे), चिखलदरा (अमरावती), पन्हाळा (कोल्हापूर), तोरणमाळ (नंदुरबार)

चिखलदरा — विदर्भातील एकमेव थंड हवेचे ठिकाण.

प्रमुख सण व उत्सव

• गणेशोत्सव — लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक स्वरूप दिले
• गुढीपाडवा — मराठी नववर्ष
• आषाढी व कार्तिकी वारी — पंढरपूर
• नागपंचमी, पोळा (बैलांचा सण), दिवाळी
• महाशिवरात्री, नवरात्र

किनारे व अभयारण्ये

• किनारे — गणपतीपुळे, तारकर्ली, अलिबाग, दिवेआगर, हरिहरेश्वर
• अभयारण्ये — ताडोबा (चंद्रपूर), मेळघाट (अमरावती), नागझिरा (भंडारा), राधानगरी (कोल्हापूर)

परीक्षेसाठी नेमके मुद्दे

1. 1.भारूड — संत एकनाथ; पोवाडा — शाहीर
2. 2.अजिंठा — चित्रकला; वेरूळ — शिल्पकला
3. 3.महाराष्ट्रातील पाच ज्योतिर्लिंगे
4. 4.कैलास मंदिर — वेरूळ; एकाच खडकात कोरलेले
5. 5.चिखलदरा — विदर्भातील एकमेव थंड हवेचे ठिकाण