पुरस्कार व दिनविशेष यांवर सामान्य ज्ञानात नियमित प्रश्न विचारले जातात.
नागरी पुरस्कार
क्रम (सर्वोच्च ते खालचा): भारतरत्न → पद्मविभूषण → पद्मभूषण → पद्मश्री
भारतरत्न - देशाचा **सर्वोच्च नागरी पुरस्कार** - सुरुवात **१९५४** - कला, साहित्य, विज्ञान, समाजसेवा व क्रीडा क्षेत्रातील असाधारण कामगिरीसाठी - **डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर** — १९९० मध्ये मरणोत्तर भारतरत्न - **महर्षी धोंडो केशव कर्वे** — १९५८ - **लता मंगेशकर** — १९८९ नंतरच्या काळात; भारतरत्न २००१
पद्म पुरस्कार - **पद्मविभूषण** — असाधारण व विशिष्ट सेवा - **पद्मभूषण** — उच्च दर्जाची विशिष्ट सेवा - **पद्मश्री** — विशिष्ट सेवा - दरवर्षी **प्रजासत्ताक दिनी** घोषणा
शौर्य पुरस्कार
युद्धकालीन **परमवीर चक्र → महावीर चक्र → वीर चक्र**
- परमवीर चक्र — सर्वोच्च लष्करी शौर्य पुरस्कार
- पहिले परमवीर चक्र — मेजर सोमनाथ शर्मा (मरणोत्तर)
शांतताकालीन **अशोक चक्र → कीर्ती चक्र → शौर्य चक्र**
- अशोक चक्र — शांतताकाळातील सर्वोच्च शौर्य पुरस्कार
क्षेत्रनिहाय पुरस्कार
| क्षेत्र | पुरस्कार |
|---|---|
| साहित्य (भारत) | ज्ञानपीठ, साहित्य अकादमी |
| चित्रपट | दादासाहेब फाळके, राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार |
| क्रीडा (सर्वोच्च) | मेजर ध्यानचंद खेलरत्न |
| क्रीडा (उत्कृष्ट खेळाडू) | अर्जुन पुरस्कार |
| क्रीडा (प्रशिक्षक) | द्रोणाचार्य पुरस्कार |
| क्रीडा (जीवनगौरव) | ध्यानचंद पुरस्कार |
| कृषी/शेती | कृषी पंडित |
| संगीत-नाट्य | संगीत नाटक अकादमी |
| पत्रकारिता (आंतरराष्ट्रीय) | पुलित्झर |
| शांतता/विज्ञान (आंतरराष्ट्रीय) | नोबेल |
| आशियाई सेवा | रॅमन मॅगसेसे |
दादासाहेब फाळके — भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक; *राजा हरिश्चंद्र* हा पहिला भारतीय चित्रपट.
महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार
- महाराष्ट्र भूषण — राज्याचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार
- शिवछत्रपती पुरस्कार — क्रीडा क्षेत्रातील राज्य पुरस्कार
- कृषिभूषण — शेती क्षेत्रातील योगदानासाठी
- महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार
महत्त्वाचे दिनविशेष
जानेवारी–मार्च | दिवस | तारीख | | --- | --- | | प्रजासत्ताक दिन | २६ जानेवारी | | राष्ट्रीय मतदार दिन | २५ जानेवारी | | हुतात्मा दिन | ३० जानेवारी | | जागतिक महिला दिन | ८ मार्च | | जागतिक वन दिन | २१ मार्च | | जागतिक जल दिन | २२ मार्च |
एप्रिल–जून | दिवस | तारीख | | --- | --- | | जागतिक आरोग्य दिन | ७ एप्रिल | | वसुंधरा दिन | २२ एप्रिल | | **राष्ट्रीय पंचायत राज दिन** | **२४ एप्रिल** | | महाराष्ट्र दिन / कामगार दिन | १ मे | | जागतिक पर्यावरण दिन | ५ जून | | आंतरराष्ट्रीय योग दिन | २१ जून |
जुलै–सप्टेंबर | दिवस | तारीख | | --- | --- | | कारगिल विजय दिन | २६ जुलै | | स्वातंत्र्य दिन | १५ ऑगस्ट | | राष्ट्रीय क्रीडा दिन | २९ ऑगस्ट | | शिक्षक दिन | ५ सप्टेंबर | | हिंदी दिन | १४ सप्टेंबर |
ऑक्टोबर–डिसेंबर | दिवस | तारीख | | --- | --- | | गांधी जयंती / आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन | २ ऑक्टोबर | | **राष्ट्रीय एकता दिन** | **३१ ऑक्टोबर** | | राष्ट्रीय शिक्षण दिन | ११ नोव्हेंबर | | **संविधान दिन** | **२६ नोव्हेंबर** | | मानवाधिकार दिन | १० डिसेंबर | | किसान दिन | २३ डिसेंबर |
राष्ट्रीय पंचायत राज दिन (२४ एप्रिल) — ७३ व्या घटनादुरुस्तीच्या अंमलबजावणीच्या स्मरणार्थ. तलाठी परीक्षेसाठी विशेष महत्त्वाचा.
परीक्षेसाठी नेमके मुद्दे
- 1.नागरी पुरस्कारांचा क्रम — भारतरत्न सर्वोच्च
- 2.परमवीर चक्र — युद्धकालीन; अशोक चक्र — शांतताकालीन
- 3.क्रीडा पुरस्कार — खेलरत्न, अर्जुन, द्रोणाचार्य यांचा फरक
- 4.२४ एप्रिल — पंचायत राज दिन; २६ नोव्हेंबर — संविधान दिन
- 5.महाराष्ट्र भूषण — राज्याचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न 1: भारताचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार कोणता?
भारतरत्न हा भारताचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. त्याची सुरुवात १९५४ मध्ये झाली. त्यानंतर पद्मविभूषण, पद्मभूषण व पद्मश्री असा क्रम येतो.
प्रश्न 2: परमवीर चक्र आणि अशोक चक्र यांत फरक काय?
परमवीर चक्र हा युद्धकालीन सर्वोच्च शौर्य पुरस्कार आहे, तर अशोक चक्र हा शांतताकाळातील सर्वोच्च शौर्य पुरस्कार आहे.
प्रश्न 3: राष्ट्रीय पंचायत राज दिन कधी साजरा केला जातो?
राष्ट्रीय पंचायत राज दिन २४ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो. १९९३ मध्ये याच दिवशी ७३ वी घटनादुरुस्ती अंमलात आली.
प्रश्न 4: क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार कोणता?
मेजर ध्यानचंद खेलरत्न हा क्रीडा क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार आहे. उत्कृष्ट खेळाडूंना अर्जुन पुरस्कार व प्रशिक्षकांना द्रोणाचार्य पुरस्कार दिला जातो.
या विषयाचा सराव करायचा आहे?
मोफत टेस्ट सिरीज सोडवा आणि आपली तयारी तपासा — प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर व स्पष्टीकरणासह.